Tết Đoan Ngọ là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng trong năm của người Việt, chỉ đứng sau Tết Nguyên đán về ý nghĩa văn hóa dân gian. Dù không có quy mô lớn như Tết cổ truyền, ngày lễ này vẫn được nhiều gia đình gìn giữ qua các phong tục cúng lễ, thưởng thức món ăn truyền thống và cầu mong sức khỏe, bình an.

Tết Đoan Ngọ 2026 rơi vào ngày nào?

Theo lịch âm, Tết Đoan Ngọ diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 hằng năm. Năm 2026, Tết Đoan Ngọ rơi vào ngày 19/6/2026 dương lịch, tức thứ Sáu.

Tên gọi "Đoan Ngọ" có nguồn gốc từ Hán Việt, trong đó "Đoan" có nghĩa là bắt đầu, còn "Ngọ" là khoảng thời gian từ 11 giờ đến 13 giờ trong ngày. Vì vậy, Đoan Ngọ được hiểu là thời điểm bắt đầu của giờ Ngọ. Đây được xem là lúc dương khí trong trời đất đạt mức mạnh nhất trong năm.

Tại Việt Nam, Tết Đoan Ngọ còn được gọi bằng cái tên dân dã là "Tết diệt sâu bọ". Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm giao mùa, thời tiết nóng ẩm khiến sâu bệnh phát triển mạnh, ảnh hưởng đến mùa màng và sức khỏe con người. Vì thế, người dân tổ chức các nghi thức cúng lễ, ăn những món ăn đặc trưng với mong muốn xua đuổi bệnh tật, cầu cho một mùa vụ thuận lợi.

Cúng gia tiên trong ngày Tết Đoan Ngọ

Một trong những phong tục quan trọng nhất của ngày mùng 5 tháng 5 là chuẩn bị mâm lễ dâng cúng tổ tiên.

Tùy theo từng vùng miền và điều kiện gia đình, mâm cúng có thể khác nhau nhưng thường bao gồm hương, hoa tươi, trái cây theo mùa, rượu nếp, bánh tro, chè, xôi và các món ăn truyền thống.

Người Việt quan niệm đây là dịp để tưởng nhớ ông bà tổ tiên, cầu mong gia đạo bình an, con cháu khỏe mạnh và gặp nhiều may mắn trong cuộc sống.

Những phong tục thường thấy trong Tết Đoan ngọ

Nhắc đến Tết Đoan Ngọ không thể bỏ qua tục ăn rượu nếp ngay khi vừa thức dậy.

Theo quan niệm dân gian, trong cơ thể con người luôn tồn tại những loại "sâu bọ", ký sinh hoặc mầm bệnh. Vào sáng sớm ngày mùng 5 tháng 5, khi chúng còn yếu, việc ăn rượu nếp có thể giúp "tiêu diệt sâu bọ", thanh lọc cơ thể và tăng cường sức khỏe.

Ở miền Bắc, người dân thường ăn cơm rượu nếp cái hoa vàng. Trong khi đó, người miền Nam lại quen thuộc với cơm rượu viên có vị ngọt thanh và thơm dịu.

Dù chỉ là quan niệm dân gian, phong tục này vẫn được duy trì qua nhiều thế hệ và trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều người Việt.

Vào dịp Tết Đoan Ngọ, các loại trái cây đầu mùa như mận, vải, đào, xoài, dưa hấu hay chôm chôm thường xuất hiện trên mâm cúng cũng như trong bữa ăn gia đình.

Người xưa tin rằng ăn trái cây chua ngọt vào ngày này sẽ giúp cơ thể thanh nhiệt, hỗ trợ tiêu hóa và mang lại sức khỏe tốt trong những ngày hè oi bức.

Chính vì vậy, Tết Đoan Ngọ cũng được xem là dịp thưởng thức những sản vật ngon nhất của mùa hè.

Tại nhiều địa phương, người dân còn duy trì tục treo lá ngải cứu, xương bồ hoặc các loại thảo dược trước cửa nhà.

Theo quan niệm dân gian, những loại cây này có tác dụng xua đuổi tà khí, côn trùng và phòng tránh bệnh tật trong thời điểm giao mùa. Hương thơm tự nhiên từ các loại lá cũng được cho là giúp không gian sống thêm trong lành.

Ngày nay, dù phong tục này không còn phổ biến như trước nhưng vẫn được gìn giữ ở nhiều gia đình và làng quê Bắc Bộ.

Một phong tục thú vị khác trong ngày Tết Đoan Ngọ là đun nước từ các loại lá thơm như sả, bưởi, hương nhu, mùi già hoặc ngải cứu để tắm.

Người xưa cho rằng đây là thời điểm dương khí mạnh nhất trong năm, việc tắm nước lá thơm giúp cơ thể thư giãn, phòng bệnh và mang lại may mắn.

Dù mang màu sắc tín ngưỡng dân gian, phong tục này vẫn được nhiều người yêu thích bởi cảm giác dễ chịu và thư thái mà các loại thảo mộc thiên nhiên mang lại.

Trải qua nhiều biến đổi của đời sống hiện đại, Tết Đoan Ngọ vẫn giữ được vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa của người Việt. Không chỉ là dịp thực hiện các nghi lễ truyền thống, đây còn là cơ hội để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau, cùng thưởng thức những món ăn đặc trưng của mùa hè và nhắc nhớ về những giá trị văn hóa dân gian được truyền lại từ cha ông.

Trong nhịp sống ngày càng bận rộn, việc duy trì những phong tục giản dị của Tết Đoan Ngọ chính là cách để kết nối với cội nguồn và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Hải Trà (Tổng hợp)