Giữa không gian yên bình của chùa Bắc Biên, phường Ngọc Thụy (quận Long Biên, Hà Nội), tiếng chuông cổ vẫn đều đặn ngân vang mỗi ngày. Trải qua hơn ba thế kỷ, chuông “An Xá tự chung” đã trở thành một phần ký ức của vùng đất ven sông Hồng, nơi gắn với quê hương của Thái úy Việt Quốc công Lý Thường Kiệt.

Quả chuông hiện được treo trên gác chuông chùa Bắc Biên. Theo tư liệu còn lưu giữ, chuông được đúc vào năm Canh Ngọ, niên hiệu Chính Hòa thứ 11 (1690), dưới thời vua Lê Hy Tông. Chuông cao khoảng 1,2 m, đường kính gần 65 cm, được đúc bằng đồng với dáng cân đối và nhiều hoa văn tinh xảo. Dù đã hơn 330 năm tuổi, hiện vật vẫn còn khá nguyên vẹn.

Điểm đặc biệt khiến “An Xá tự chung” được đánh giá cao nằm ở phần minh văn khắc trên thân chuông. Với hơn 5.500 chữ Hán còn rõ nét, đây được ví như một “cuốn sử bằng đồng”, lưu giữ nhiều thông tin giá trị về lịch sử làng An Xá xưa cũng như vùng đất Thăng Long qua nhiều giai đoạn.

Trong đó, phần tư liệu quan trọng nhất là nội dung sắc chỉ niên hiệu Thịnh Đức năm 1653. Những dòng chữ trên chuông ghi lại rằng làng An Xá là quê gốc của Thái úy Lý Thường Kiệt và ông được người dân suy tôn là Tổ địa của làng. Đây là một trong những tư liệu có ý nghĩa đặc biệt, góp thêm cơ sở lịch sử về nguồn gốc của vị danh tướng nổi tiếng triều Lý.

Với người dân nơi đây, Lý Thường Kiệt không chỉ là nhân vật được nhắc đến trong sử sách, mà còn là niềm tự hào của quê hương. Tên tuổi ông gắn liền với chiến thắng trên phòng tuyến sông Như Nguyệt và bài thơ “Nam quốc sơn hà” được xem là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc.

Không chỉ nhắc về một danh nhân lịch sử, quả chuông còn lưu lại dấu tích về quá trình hình thành và dịch chuyển của làng cổ An Xá. Theo các tư liệu được khắc lại, từ thời vua Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long năm 1010, người dân An Xá đã chuyển nơi sinh sống để nhường đất xây dựng kinh thành. Qua nhiều thế kỷ biến động và thay đổi theo dòng chảy sông Hồng, làng xưa nay trở thành khu vực Bắc Biên - Phúc Xá của Hà Nội.

Tháng 2/2026, “An Xá tự chung” chính thức được công nhận là Bảo vật quốc gia. Với người dân địa phương, đây là niềm tự hào lớn bởi giá trị của một hiện vật quý hiếm đã được ghi nhận ở tầm quốc gia, hiện diện như một chứng nhân của lịch sử. Mỗi tiếng chuông ngân lên giữa không gian cổ kính của chùa Bắc Biên không chỉ mang nét thanh tịnh của cửa Phật, mà còn gợi nhắc về chiều sâu văn hóa của một làng cổ bên sông Hồng và về người con kiệt xuất đã góp phần làm nên trang sử hào hùng của dân tộc.

Hải Hòa (Tổng hợp)