Tết Đoan Ngọ từ lâu được người Việt xem là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng của năm. Trong mâm cúng ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, rượu nếp luôn là món ăn không thể thiếu. Chính vì vậy, những ngày cận lễ cũng là thời điểm bận rộn nhất của các hộ làm nghề ở Phú Thượng - nơi nổi tiếng với nghề nấu xôi và làm rượu nếp gia truyền.

Thời điểm này, dễ bắt gặp hình ảnh những khoảng sân chật kín mẹt xôi vàng óng. Sau khi được đồ chín, xôi phải nhanh chóng được tãi đều để hạt nếp tơi và nguội tự nhiên trước khi trộn men. Công việc tưởng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người thợ.

Người dân nơi đây cho biết, để làm ra một mẻ rượu nếp thơm ngon, quy trình thường bắt đầu từ buổi sáng. Gạo nếp được ngâm kỹ, đồ hai lần để hạt chín đều và giữ được độ dẻo. Khi xôi đạt độ nguội thích hợp, người làm nghề mới tiến hành rắc men theo tỷ lệ chuẩn rồi đưa vào ủ.

Khâu làm nguội và trộn men được xem là quan trọng nhất. Chỉ cần nóng vội hoặc sai lệch một chút trong công thức, cả mẻ rượu có thể mất đi hương vị đặc trưng. Những ngày thời tiết nóng khô, người thợ càng phải theo dõi sát sao bởi men rất dễ bị ảnh hưởng.

Sau hai ngày hai đêm lên men, những hạt nếp căng mọng bắt đầu tiết ra vị ngọt tự nhiên cùng mùi thơm quyến rũ. Đó cũng là lúc rượu nếp được đóng hộp để chuẩn bị giao tới các chợ dân sinh, cửa hàng thực phẩm và khách đặt trước.

Không khí sản xuất tại Phú Thượng càng trở nên nhộn nhịp khi nhu cầu thị trường tăng mạnh vào dịp Đoan Ngọ. Nhiều hộ gia đình phải huy động toàn bộ nhân lực trong nhà để kịp hoàn thành đơn hàng. Có gia đình sử dụng tới hàng trăm kilogram gạo nếp mỗi ngày, cho ra đời cả tấn rượu nếp thành phẩm chỉ trong vài ngày cao điểm.

Từ người già đến thanh niên trong làng đều tất bật với công việc riêng. Người vo gạo, người nhóm bếp, người tãi xôi, người đóng gói sản phẩm. Nhịp lao động khẩn trương kéo dài xuyên đêm, biến những con ngõ nhỏ vốn yên bình thành không gian sản xuất sôi động.

Điều đặc biệt là dù trải qua nhiều biến động của thị trường, nghề làm xôi và rượu nếp ở Phú Thượng vẫn được gìn giữ như một phần ký ức văn hóa của người Hà Nội. Với người dân nơi đây, mỗi mẻ rượu không chỉ là sản phẩm để bán mà còn là sự tiếp nối của nghề truyền thống đã gắn bó qua nhiều thế hệ.

Khi bình minh lên, những chuyến hàng đầu tiên cũng bắt đầu rời làng. Hương thơm của nếp mới theo chân những chiếc xe len lỏi khắp phố phường, góp mặt trong mâm cúng Tết Đoan ngọ của hàng nghìn gia đình Thủ đô.

Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng hối hả, hình ảnh những người thợ thức trắng đêm bên bếp lửa, kiên trì gìn giữ nghề làm rượu nếp truyền thống khiến Tết Đoan Ngọ không chỉ là một ngày lễ dân gian, mà còn là dịp để trân trọng những giá trị văn hóa lâu đời vẫn đang được lưu giữ trong từng nếp nhà Hà Nội.

Hương Việt (Tổng hợp)