Một lò nung ngói cổ của người tiền Champa được phát hiện tại thành cổ Châu Sa - Ảnh: TRẦN MAI

Việc phát hiện các lò nung của người tiền Champa được thực hiện trong đợt khai quật khẩn cấp kéo dài khoảng một tháng tại khu vực nội thành của thành cổ Châu Sa, thuộc xã Tịnh Khê (tỉnh Quảng Ngãi).

Phát hiện "mắt xích" quan trọng về thành cổ Châu Sa

Ngày 20-7, tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi - Phó giám đốc Bảo tàng Tổng hợp Quảng Ngãi, người chủ trì cuộc khai quật - cho biết đoàn khảo cổ đã mở hai hố khai quật với tổng diện tích khoảng 100m² ở thành cổ Châu Sa.

Kết quả, các chuyên gia phát hiện ba lò nung cổ cùng nhiều mảnh ngói, gốm, than đốt và dấu tích cư trú của cư dân xưa.

Theo ông Khôi, các lò nung đều có dạng hình bầu dục, dài khoảng 3,5m, rộng khoảng 1m và được xác định có niên đại khoảng thế kỷ II-III sau Công nguyên.

Các hiện vật thu được gồm mẫu than, gốm và ngói trong lòng lò cũng như khu vực bãi thải đang được lấy mẫu để phân tích, xác định niên đại bằng các phương pháp khoa học nhằm có kết quả chính xác hơn.

"Việc khai quật khẩn cấp khu vực là kết quả nghiên cứu lâu dài ở khu vực thành cổ Châu Sa. Đây là mắt xích rất quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, giải mã sâu hơn những giá trị lịch sử của thành cổ Châu Sa", ông Khôi nói.

Đáng chú ý, đây không phải lần đầu tiên phát hiện lò nung tại khu vực này. Trước đó, Bảo tàng Tổng hợp Quảng Ngãi từng phát hiện một lò nung cổ tương tự. Với ba lò vừa được khai quật, đến nay đã có bốn lò nung được phát hiện tại khu vực thành cổ.

Số lượng lò nung ngày càng nhiều cho thấy thành Châu Sa từng tồn tại cả một quần thể sản xuất ngói của người tiền Champa, chứ không phải những lò nung riêng lẻ.

Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi (bên trái) đánh giá việc phát hiện những lò nung có giá trị rất lớn về nghiên cứu thành cổ Châu Sa - Ảnh: TRẦN MAI

Góp phần giải mã kỹ thuật xây dựng của người tiền Champa

Các nhà khảo cổ nhận định phát hiện mới không chỉ giúp làm rõ kỹ thuật sản xuất vật liệu xây dựng của cư dân cổ mà còn bổ sung thêm tư liệu về quá trình chuyển tiếp từ văn hóa Sa Huỳnh đến sự hình thành các đô thị cổ ở miền Trung.

Thành cổ Châu Sa nằm bên bờ bắc sông Trà Khúc, trải rộng trên địa bàn xã Tịnh Khê và phường Trương Quang Trọng.

Công trình được xây dựng trước thế kỷ X, gồm hai vòng thành nội và thành ngoại, có vị trí kết nối thuận lợi từ sông Trà Khúc ra cửa Đại và Sa Kỳ, vừa phục vụ giao thương vừa đảm nhận vai trò phòng thủ.

Sau khi Đại Việt tiếp quản vùng đất này vào năm 1471, Vua Lê Thánh Tông đã chọn thành Châu Sa làm nơi đặt cơ quan Thừa tuyên Quảng Nam để quản lý vùng đất trải dài từ Quảng Nam đến Phú Yên.

Năm 1994, thành cổ Châu Sa được xếp hạng Di tích quốc gia. Tuy nhiên, phần lớn diện tích bên trong thành hiện vẫn là đất sản xuất nông nghiệp của người dân.

Ba lò nung được tìm thấy có ý nghĩa rất lớn trong việc nghiên cứu thành cổ Châu Sa - Ảnh: TRẦN MAI

Theo các chuyên gia, chính việc người dân chủ yếu sử dụng nông cụ thủ công thay vì máy móc hạng nặng đã góp phần giúp nhiều lớp di tích dưới lòng đất được bảo tồn khá nguyên vẹn suốt nhiều thế kỷ.

Từ kết quả khai quật lần này, tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi đề xuất tiếp tục mở rộng phạm vi nghiên cứu nhằm xác định quy mô đầy đủ của hệ thống lò nung, đồng thời kết hợp bảo tồn với phát huy giá trị di tích.

Ông cho rằng thay vì khai quật rồi lấp lại như cách làm truyền thống, ngành chức năng có thể xây dựng mái che, hành lang tham quan và phục dựng một phần lò nung cổ để phục vụ nghiên cứu, giáo dục lịch sử cũng như phát triển du lịch văn hóa.

Nếu được đầu tư bài bản, thành cổ Châu Sa không chỉ là một di tích khảo cổ quan trọng của miền Trung mà còn có thể trở thành điểm đến giúp công chúng hiểu rõ hơn về đời sống, kỹ thuật xây dựng và trình độ tổ chức xã hội của cư dân Chăm cách đây gần 2.000 năm.

Theo Tuổi Trẻ