Làng Chuông 300 trăm năm giữ nghề nón lá

Nhắc đến nghề làm nón ở Hà Nội, làng Chuông cách trung tâm Hà Nội khoảng 30km là cái tên được biết đến nhiều nhất. Theo các bậc cao niên trong làng, nghề làm nón đã xuất hiện từ nhiều thế hệ trước và trở thành sinh kế của đông đảo người dân địa phương.

Để làm nên một chiếc nón hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn như chọn lá, phơi lá, là lá cho phẳng, làm khung, xếp lá và khâu nón. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm. Chỉ cần lá không đều màu hoặc đường khâu lệch một chút cũng có thể ảnh hưởng đến vẻ đẹp của sản phẩm.

Làng Chuông nổi tiếng với nghề làm nón lá. Ảnh: Nguyễn Thuý

Điều làm nên thương hiệu nón làng Chuông là dáng nón thanh thoát, đường kim mũi chỉ đều đặn và độ bền cao. Từ lâu, nón làng Chuông không chỉ được tiêu thụ ở Hà Nội mà còn theo các thương lái đến nhiều tỉnh, thành trên cả nước.

Một nét đặc sắc khác là chợ nón làng Chuông. Vào những ngày họp chợ, người dân từ nhiều nơi mang nón đến mua bán, tạo nên khung cảnh nhộn nhịp hiếm thấy ở một làng quê ven đô. Dù quy mô không còn sầm uất như trước, chợ nón vẫn là một phần ký ức của nhiều thế hệ người dân nơi đây.

Tri Lễ - làng nghề lặng lẽ bên dòng chảy thời gian

Ít được nhắc đến hơn nhưng làng Tri Lễ cũng là một trong những địa phương có truyền thống làm nón lâu đời của Hà Nội. Nghề làm nón ở đây gắn bó với đời sống người dân từ nhiều thập kỷ, góp phần tạo thêm nguồn thu nhập trong những lúc nông nhàn.

Khác với không khí nhộn nhịp của làng Chuông, nghề làm nón ở Tri Lễ mang vẻ bình dị hơn. Nhiều gia đình vẫn duy trì sản xuất theo hình thức thủ công ngay tại nhà. Hình ảnh những người phụ nữ ngồi bên hiên, cặm cụi khâu từng đường chỉ trên vành nón vẫn xuất hiện trong đời sống thường ngày của làng quê.

Làng Tri Lễ có sản phẩm riêng là "nón Lâm Xung" lấy cảm hứng từ nhân vật trong phim "Thủy Hử". Ảnh: Linh Tâm

Tri Lễ tuy ít nổi tiếng hơn nhưng lại có một sản phẩm rất riêng là "nón Lâm Xung". Đây là kiểu nón được sáng tạo từ cảm hứng nhân vật Lâm Xung trong bộ phim Thủy Hử. 

Các nghệ nhân cho biết để làm ra một chiếc nón đẹp, người thợ cần nhiều năm rèn luyện. Không chỉ khâu đều tay, họ còn phải biết cách chọn lá có độ mềm, màu sắc đẹp và sắp xếp sao cho các lớp lá ôm khít vào khung nón. Chính sự cẩn trọng ấy đã giúp những chiếc nón Tri Lễ giữ được nét duyên riêng.

Ngày nay, trước sự thay đổi của nhu cầu thị trường, sản phẩm của làng nghề không chỉ phục vụ sinh hoạt thường ngày mà còn được sử dụng trong biểu diễn nghệ thuật, chụp ảnh, du lịch và làm quà lưu niệm.

Giữ hồn văn hóa trong từng vành nón

Sự phát triển của đô thị hóa khiến nhiều nghề thủ công truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. Nghề làm nón cũng không nằm ngoài xu hướng đó khi số lượng người trẻ theo nghề ngày càng ít, trong khi thu nhập từ nghề chưa thực sự hấp dẫn.

Tuy vậy, tại làng Chuông và Tri Lễ, nhiều nghệ nhân vẫn kiên trì bám nghề. Với họ, chiếc nón không đơn thuần là một sản phẩm thủ công mà còn là một phần ký ức, một nét đẹp văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Trong những ngày hè, hình ảnh du khách tìm về các làng nghề để trải nghiệm khâu nón, tìm hiểu quy trình sản xuất hay chụp ảnh cùng những chồng nón trắng đã trở nên quen thuộc. Điều đó cho thấy sức sống bền bỉ của nghề làm nón trong đời sống đương đại.

Giữa một Hà Nội đang không ngừng đổi thay, tiếng kim khâu lách cách trong những ngôi nhà ở làng Chuông hay Tri Lễ vẫn vang lên mỗi ngày. Đó không chỉ là âm thanh của lao động mà còn là nhịp đập của một nghề truyền thống đang được gìn giữ, để chiếc nón lá Việt tiếp tục hiện diện như một biểu tượng đẹp của văn hóa dân tộc.

Lê Hoa (Tổng hợp)