Mỗi dịp Tết Đoan Ngọ, bên cạnh bánh ú tro, trái cây đầu mùa hay cơm rượu nếp, một góc nhỏ trong chợ Hội An lại trở nên nhộn nhịp bởi sự xuất hiện của những sạp bán lá thuốc dân gian. Nằm gần khu vực Giếng Máy cổ, những hàng lá mộc mạc đã trở thành hình ảnh quen thuộc mỗi khi tháng 5 Âm lịch về, gợi nhắc một phong tục lâu đời vẫn được nhiều gia đình phố Hội gìn giữ.

Tại đây, người dân và du khách dễ dàng bắt gặp đủ loại lá thuốc được bày bán thành từng bó hoặc từng đống nhỏ. Có những loại lá còn tươi nguyên vừa được hái từ rừng, từ vườn nhà, cũng có những loại đã được phơi khô cẩn thận từ nhiều tuần trước. Giữa khung cảnh cổ kính của phố Hội với những bức tường vàng nhuốm màu thời gian, góc chợ bán lá thuốc như lưu giữ một phần ký ức văn hóa đặc biệt của địa phương.

Điều khiến nhiều du khách thích thú là hầu hết những người bán lá ở đây đều có thể kể vanh vách tên gọi và công dụng của từng loại cây thuốc. Nào là Bầu Đường, Thù Lù, Cửu Lý Hương, Cam Thảo, Ngũ Gia Bì, Chè Vằng, Rau Mương, Hà Thủ Ô hay Cỏ Máu... Mỗi loại lá đều gắn với những kinh nghiệm dân gian được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Theo quan niệm của người dân địa phương, các loại lá này được dùng để nấu nước uống trong dịp mùng 5 tháng 5 Âm lịch. Nước lá mồng 5 có hương thơm đặc trưng, vị thanh mát, được cho là giúp giải nhiệt cơ thể, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường sức khỏe trong thời điểm giao mùa.

Theo người bán, khách hàng chủ yếu là người dân địa phương. Nhiều gia đình đã duy trì thói quen mua lá về nấu nước uống vào dịp Tết Đoan Ngọ từ đời cha ông nên năm nào cũng ghé chợ tìm mua. Bên cạnh đó, không ít du khách tò mò dừng chân tìm hiểu về phong tục này, thậm chí mua một ít lá mang về trải nghiệm.

Từ mùng 1 tháng 5 Âm lịch đã bắt đầu có khách mua lá, nhưng đông nhất vẫn là từ mùng 3 đến mùng 5. Người dân thường chọn nhiều loại lá khác nhau rồi trộn chung để nấu nước uống. Với những vị khách chưa quen, người bán sẽ tận tình giới thiệu công dụng và cách sử dụng từng loại.

Giữa âm thanh náo nhiệt của khu chợ, những lời mời gọi quen thuộc như "Mua lá mồng 5 đi cô ơi, chị ơi" vang lên không ngớt. Đó không chỉ là hoạt động mua bán đơn thuần mà còn là cách để những người dân phố Hội gìn giữ một tập tục đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Đối với nhiều gia đình ở Hội An, uống nước lá mồng 5 không đơn thuần là một thói quen liên quan đến sức khỏe. Đây còn là một phần ký ức gia đình, là nét sinh hoạt văn hóa gắn liền với Tết Đoan Ngọ. Mỗi năm chỉ diễn ra trong vài ngày ngắn ngủi, nhưng phiên chợ lá thuốc vẫn âm thầm tồn tại như một mạch chảy văn hóa giữa lòng phố cổ.

Trong dòng người tấp nập của Hội An hôm nay, những bó lá thuốc dân gian có thể không còn là mặt hàng thiết yếu như trước. Thế nhưng sự hiện diện của chúng mỗi dịp Tết Đoan Ngọ vẫn nhắc nhớ về tri thức dân gian, về lối sống gắn bó với thiên nhiên và về những giá trị truyền thống đang được người dân phố Hội nâng niu gìn giữ qua năm tháng.

Hồng Hoa (Tổng hợp)