Cách trung tâm Hà Nội khoảng 25 - 30km về phía Tây, làng Thạch Xá (nay thuộc xã Tây Phương, Hà Nội) từ lâu được biết đến là cái nôi của nghề làm chuồn chuồn tre. 

Nếu lần đầu đặt chân đến Thạch Xá, du khách sẽ không khỏi thích thú trước hình ảnh hàng trăm, hàng nghìn chú chuồn chuồn tre được phơi dọc các ngõ nhỏ, treo trước hiên nhà hay xếp ngay ngắn trong các xưởng sản xuất. Ngôi làng nằm dưới chân chùa Tây Phương nổi tiếng không chỉ thu hút khách hành hương mà còn hấp dẫn những người yêu thích các sản phẩm thủ công truyền thống.

Nghề làm chuồn chuồn tre ở Thạch Xá xuất hiện cách đây hơn 20 năm. Ban đầu, người dân chỉ làm vài sản phẩm đơn giản để bán cho du khách đến tham quan chùa Tây Phương. Không ngờ những chú chuồn chuồn có khả năng giữ thăng bằng trên đầu ngón tay, cành cây hay mép bàn lại nhanh chóng được yêu thích. Từ một nghề phụ lúc nông nhàn, nghề làm chuồn chuồn tre dần phát triển thành nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình trong làng.

Một chú chuồn chuồn bằng tre được tạo ra bằng sự khéo léo của người thợ. Ảnh: Thái A

Điều làm nên sức hút của chuồn chuồn tre Thạch Xá không chỉ nằm ở màu sắc bắt mắt mà còn ở sự tỉ mỉ trong từng công đoạn chế tác. Để hoàn thiện một sản phẩm, người thợ phải trải qua nhiều bước như chọn tre, chẻ nan, tạo hình thân và cánh, khoan lỗ, lắp ghép, cân chỉnh trọng lực rồi mới đến công đoạn sơn vẽ. Trong đó, khó nhất là khâu cân bằng. Chỉ cần sai lệch một chút về tỷ lệ hoặc trọng tâm, chú chuồn chuồn sẽ không thể đứng vững trên điểm tựa nhỏ. Chính sự chính xác ấy đã tạo nên nét độc đáo riêng cho sản phẩm làng nghề.

Theo các nghệ nhân, loại tre dùng để làm chuồn chuồn cũng được lựa chọn kỹ lưỡng để bảo đảm độ dẻo, nhẹ và bền cho sản phẩm. Sau khi hoàn thiện phần mộc, mỗi chú chuồn chuồn tiếp tục được sơn phủ và trang trí bằng những họa tiết sinh động, tạo nên vẻ ngoài vui mắt, gần gũi.

Từ một món đồ chơi dân gian đơn giản, chuồn chuồn tre ngày nay đã trở thành sản phẩm lưu niệm được nhiều du khách trong và ngoài nước yêu thích. Không chỉ có mặt tại các điểm du lịch trong nước, sản phẩm của làng Thạch Xá còn được xuất khẩu sang nhiều quốc gia và xuất hiện tại các hội chợ, sự kiện văn hóa trong và ngoài nước. Người dân địa phương cũng tích cực đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến để tiếp cận khách hàng mới, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Bên cạnh việc làm chuồn chuồn, nhiều nghệ nhân còn sáng tạo thêm các sản phẩm khác từ tre như chim, bướm, công hay rùa. Những món đồ thủ công nhỏ bé ấy không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn góp phần kể câu chuyện về sự khéo léo, sáng tạo của người Việt từ những vật liệu quen thuộc của làng quê.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều món đồ chơi truyền thống dần bị lãng quên, làng chuồn chuồn tre Thạch Xá vẫn bền bỉ giữ nghề. Mỗi chú chuồn chuồn được tạo ra không chỉ là một sản phẩm thủ công mà còn là một phần ký ức tuổi thơ, là nét đẹp văn hóa làng quê Việt Nam được gìn giữ và trao truyền qua từng thế hệ. Những cánh chuồn chuồn bằng tre vì thế vẫn tiếp tục “bay xa”, mang theo câu chuyện của một làng nghề độc đáo giữa lòng Thủ đô.

Hạnh Nguyên (Tổng hợp)