Củ đậu chứa nhiều nước, chất xơ, vitamin C và có lượng calo tương đối thấp nên thường được sử dụng như một loại rau củ trong bữa ăn hằng ngày. Tuy nhiên, không phải ai cũng nên ăn củ đậu với số lượng lớn, đặc biệt là người có bệnh lý hoặc chế độ ăn cần kiểm soát một số chất dinh dưỡng. Vậy những ai không nên ăn củ đậu và cần lưu ý gì khi sử dụng loại thực phẩm này?

 

Củ đậu có giá trị dinh dưỡng gì?

 

Củ đậu (jicama) là phần rễ củ của cây củ đậu, có vị ngọt nhẹ, nhiều nước và thường được ăn sống hoặc chế biến thành các món ăn khác nhau.

Theo số liệu dinh dưỡng tham khảo, trong khoảng 130 g củ đậu sống có khoảng 49 calo, 12 g carbohydrate, 6,4 g chất xơ, 1 g protein và 26,3 mg vitamin C. Củ đậu cũng cung cấp một lượng nhỏ kali, magie, folate, sắt và canxi.

Nhờ hàm lượng nước và chất xơ tương đối cao nhưng năng lượng không lớn, củ đậu có thể được bổ sung vào chế độ ăn đa dạng. Tuy nhiên, giá trị dinh dưỡng của củ đậu không thể thay thế hoàn toàn các nhóm thực phẩm khác như thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu, ngũ cốc và chất béo lành mạnh.

 

Ăn củ đậu có tác dụng gì?

 

Hỗ trợ hệ tiêu hóa

Củ đậu cung cấp chất xơ, giúp tăng khối lượng phân và hỗ trợ nhu động ruột. Bổ sung đủ chất xơ trong chế độ ăn cũng góp phần duy trì hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa.

Tuy nhiên, với người chưa quen ăn nhiều chất xơ, việc tăng lượng củ đậu hoặc các thực phẩm giàu chất xơ quá nhanh có thể gây đầy bụng, chướng hơi hoặc khó chịu.

Củ đậu có nhiều tác dụng với sức khỏe

Hỗ trợ kiểm soát cân nặng

Củ đậu chứa nhiều nước và có lượng calo tương đối thấp. Khi được sử dụng như một phần của chế độ ăn cân đối, củ đậu có thể giúp tăng cảm giác no nhờ hàm lượng nước và chất xơ.

Tuy nhiên, ăn củ đậu không đồng nghĩa với giảm cân. Kiểm soát cân nặng vẫn phụ thuộc vào tổng lượng năng lượng nạp vào, mức độ vận động và chất lượng của toàn bộ chế độ ăn.

Cung cấp vitamin C

Củ đậu là nguồn cung cấp vitamin C. Đây là vitamin tham gia vào nhiều hoạt động của cơ thể, trong đó có chức năng miễn dịch và quá trình tổng hợp collagen.

Bổ sung củ đậu cùng nhiều loại rau củ và trái cây khác giúp chế độ ăn đa dạng hơn về vitamin và khoáng chất.

Bổ sung kali và một số khoáng chất

Củ đậu chứa kali cùng một lượng nhỏ magie, sắt, canxi và folate. Đây đều là những chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể.

Tuy nhiên, hàm lượng các chất này trong một khẩu phần củ đậu không quá cao, vì vậy không nên xem củ đậu là nguồn duy nhất để bổ sung bất kỳ vitamin hay khoáng chất nào.

Có thể bổ sung vào chế độ ăn của phụ nữ mang thai

Củ đậu có thể được sử dụng như một loại rau củ trong chế độ ăn đa dạng của phụ nữ mang thai nếu không có chống chỉ định riêng. Hàm lượng nước và chất xơ trong củ đậu cũng có thể góp phần làm phong phú khẩu phần ăn.

Phụ nữ mang thai không cần kiêng củ đậu chỉ vì quan niệm thực phẩm này “thanh mát” hay “lạnh bụng”. Điều quan trọng là ăn với lượng phù hợp, lựa chọn củ tươi và sơ chế sạch.

 

Những ai không nên ăn nhiều củ đậu?

 

Không có cơ sở để cho rằng tất cả những người mắc một bệnh lý nhất định đều phải tuyệt đối kiêng củ đậu. Tuy nhiên, một số trường hợp nên chú ý lượng ăn hoặc theo dõi phản ứng của cơ thể.

1. Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm

Củ đậu chứa nhiều nước và chất xơ. Với một số người, đặc biệt những người không quen ăn nhiều chất xơ, ăn một lượng lớn trong thời gian ngắn có thể gây đầy bụng, chướng hơi hoặc khó chịu đường tiêu hóa.

Nếu ăn củ đậu thấy xuất hiện các triệu chứng này, nên giảm lượng ăn và chia thành khẩu phần nhỏ hơn.

Người đang mắc bệnh lý tiêu hóa cũng nên xây dựng chế độ ăn dựa trên tình trạng cụ thể của mình thay vì tự kiêng nhiều loại thực phẩm.

Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm không nên ăn củ đậu

2. Người mắc bệnh thận cần kiểm soát kali

Củ đậu có chứa kali. Người mắc bệnh thận mạn có thể được bác sĩ yêu cầu kiểm soát lượng kali trong chế độ ăn tùy theo chức năng thận, nồng độ kali trong máu và phương pháp điều trị.

Vì vậy, người bệnh thận không nhất thiết phải tuyệt đối tránh củ đậu. Nếu đang được yêu cầu hạn chế kali, nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về khẩu phần phù hợp.

3. Người từng có phản ứng dị ứng với củ đậu

Dị ứng với củ đậu không phải tình trạng phổ biến, nhưng bất kỳ thực phẩm nào cũng có thể gây phản ứng ở một số người.

Nếu sau khi ăn củ đậu xuất hiện các biểu hiện như ngứa, nổi mề đay, sưng môi hoặc lưỡi, nôn ói, khó thở hay chóng mặt, cần ngừng ăn. Trường hợp có khó thở, sưng vùng miệng hoặc họng hoặc các triệu chứng nghiêm trọng khác cần được cấp cứu kịp thời.

Không nên tự suy luận rằng dị ứng với một loại đậu khác chắc chắn đồng nghĩa với dị ứng củ đậu.

4. Người đang cần kiểm soát lượng carbohydrate hoặc năng lượng

Củ đậu có lượng calo tương đối thấp nhưng vẫn chứa carbohydrate. Người đang kiểm soát khẩu phần carbohydrate hoặc năng lượng nên tính củ đậu vào tổng lượng thực phẩm trong ngày.

Đặc biệt, người mắc bệnh tiểu đường không nên xem củ đậu là thực phẩm có thể ăn không giới hạn. Chế độ ăn cần được xây dựng dựa trên tổng lượng carbohydrate và tình trạng sức khỏe của từng người.

 

Ăn củ đậu bao nhiêu là đủ?

 

Không có một mức ăn cố định áp dụng cho tất cả mọi người. Lượng củ đậu phù hợp phụ thuộc vào tổng chế độ ăn, nhu cầu năng lượng và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

Với người khỏe mạnh, có thể sử dụng củ đậu như một phần trong khẩu phần rau củ và thay đổi cùng nhiều loại thực phẩm khác. Không nên ăn một lượng quá lớn trong một lần, đặc biệt nếu cơ thể chưa quen với thực phẩm giàu chất xơ.

Nếu ăn củ đậu sống, nên rửa sạch dưới vòi nước, gọt bỏ phần vỏ rồi dùng dụng cụ sạch để cắt. Không nên sử dụng củ đã có dấu hiệu hư hỏng, nhớt, mùi bất thường hoặc phần thịt bị biến đổi.

 

Ăn củ đậu thay cơm có giảm cân không?

 

Củ đậu có lượng calo tương đối thấp nên thường xuất hiện trong thực đơn của người muốn kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, không nên ăn củ đậu thay hoàn toàn cơm hoặc thay thế các bữa ăn chính trong thời gian dài.

Cơ thể cần protein, chất béo, carbohydrate, vitamin và khoáng chất từ nhiều nhóm thực phẩm khác nhau. Trong khi đó, củ đậu không cung cấp đầy đủ tất cả các chất dinh dưỡng cần thiết.

Nếu muốn giảm cân, có thể bổ sung củ đậu vào chế độ ăn cùng protein từ thịt nạc, cá, trứng hoặc các loại đậu, kết hợp với rau xanh, ngũ cốc và chất béo lành mạnh. Điều quan trọng là kiểm soát tổng năng lượng của khẩu phần thay vì chỉ tập trung vào một loại thực phẩm.

 

Những lưu ý khi ăn củ đậu

 

Không ăn lá và hạt củ đậu

Đây là lưu ý quan trọng khi sử dụng củ đậu. Lá, hạt và một số bộ phận khác của cây củ đậu chứa các hợp chất có độc tính, trong đó có rotenone và tephrosin.

Vì vậy, chỉ nên sử dụng phần củ đã được sơ chế đúng cách và không tự ý ăn hoặc sử dụng lá, hạt củ đậu làm thực phẩm.

Nếu chẳng may ăn phải các bộ phận có độc tính và xuất hiện triệu chứng bất thường, cần nhanh chóng tìm kiếm sự hỗ trợ y tế.

Không ăn quá nhiều trong một lần

Củ đậu chứa nhiều nước và chất xơ. Ăn quá nhiều cùng lúc có thể gây cảm giác đầy bụng hoặc khó chịu ở một số người.

Thay vì ăn một lượng lớn trong một lần, nên chia thành khẩu phần vừa phải và kết hợp với các nhóm thực phẩm khác.

Không dùng củ đậu thay thế hoàn toàn bữa ăn

Củ đậu có thể là một lựa chọn trong chế độ ăn kiểm soát năng lượng nhưng không phải thực phẩm thay thế toàn bộ bữa ăn.

Một chế độ ăn cân đối cần có nhiều nhóm thực phẩm để đáp ứng nhu cầu protein, chất béo, carbohydrate, vitamin và khoáng chất.

Chú ý vệ sinh khi ăn củ đậu sống

Củ đậu thường được ăn sống nên cần đặc biệt chú ý khâu vệ sinh. Trước khi gọt, nên rửa sạch củ dưới vòi nước. Sau khi gọt vỏ, sử dụng dao và thớt sạch để cắt.

Không nên ăn củ đậu đã có dấu hiệu ôi hỏng hoặc bảo quản không đúng cách.

 

Cách lựa chọn và bảo quản củ đậu

 

Cách chọn củ đậu

Nên chọn những củ đậu còn tươi, cầm chắc tay, phần vỏ tương đối mịn, khô ráo và không có dấu hiệu dập nát.

Tránh những củ có vỏ nhăn nheo bất thường, nhiều vết thâm, mềm nhũn, rỉ nước hoặc có mùi lạ.

Cách bảo quản củ đậu

Củ đậu chưa gọt vỏ nên được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát hoặc theo hướng dẫn bảo quản phù hợp. Nếu đã gọt hoặc cắt, nên cho vào hộp sạch có nắp kín và bảo quản trong tủ lạnh.

Củ đậu đã cắt nên được sử dụng trong thời gian ngắn và kiểm tra mùi, màu sắc, độ tươi trước khi ăn. Không nên cố sử dụng thực phẩm đã có dấu hiệu hư hỏng.

 

 

Nhìn chung, củ đậu là thực phẩm có thể xuất hiện trong chế độ ăn đa dạng của người khỏe mạnh. Không có cơ sở để khẳng định tất cả người đau dạ dày, phụ nữ mang thai hay người mắc một bệnh lý nhất định đều phải tuyệt đối kiêng củ đậu.

Những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm nên chú ý lượng ăn nếu xuất hiện đầy bụng, khó chịu. Người mắc bệnh thận cần kiểm soát kali nên hỏi bác sĩ về khẩu phần phù hợp, trong khi người từng có phản ứng dị ứng với củ đậu cần tránh thực phẩm này và chú ý các dấu hiệu bất thường.

Đặc biệt, cần nhớ không ăn lá và hạt củ đậu vì đây là những bộ phận có chứa hợp chất độc. Khi ăn củ đậu, nên lựa chọn củ tươi, sơ chế sạch và sử dụng với lượng vừa phải, kết hợp cùng nhiều nhóm thực phẩm khác để xây dựng chế độ ăn cân đối.

Minh LT (Tổng hợp)