Cá sông kho niêu đất (Nguồn Internet).

Những ngày tháng sáu, khi mặt trời vừa nhô khỏi lũy tre cuối làng, bến sông đã rộn tiếng người. Thuyền câu trở về sau một đêm thả lưới. Trong khoang là những mẻ cá tươi rói vừa được kéo lên từ lòng sông.

Người quê nhìn cá cũng như người làm vườn nhìn trái chín. Chỉ cần liếc qua đã biết cá ngon hay không. Cá ngạnh mình thon, bụng căng chắc. Cá trôi ánh lên màu bạc. Cá chép đỏ au phần đuôi. Cá lăng vàng sẫm như màu phù sa...

Người già trong làng giải thích rằng mùa hè nước sông nhiều thức ăn, cá ăn khỏe, vận động liên tục nên thịt chắc và béo. Cái ngon ấy được tạo nên bởi dòng chảy và cả quy luật của tự nhiên.

Thịt cá sông không dày như nhiều loại cá biển. Nó mềm vừa đủ, thơm vừa đủ. Người sành ăn gọi đó là vị ngọt của nước. Một lần ăn cá sông đúng mùa sẽ hiểu vì sao bao thế hệ người Việt vẫn nhắc đến nó với sự nâng niu đặc biệt.

Riêng với người ven sông Mã, nhắc đến cá sông mùa hè mà bỏ qua món cá trắm kho nghệ thì quả là thiếu đi một phần hương vị của quê nhà. Cá vừa bắt lên, làm sạch rồi ướp với nghệ tươi giã nhuyễn, hành khô, tiêu, nước mắm cùng thịt ba chỉ. Cá sông ngon nhất là kho trong niêu đất, để liu riu trên bếp lửa suốt nhiều giờ. Mỡ cá tiết ra, quyện cùng nước mắm, riềng, nghệ tạo thành thứ nước kho đậm đà, thơm nức. Khi nước dần sánh lại màu cánh gián, ngấm vào từng thớ thịt ấy là lúc cá được kho đến tầm đúng độ. Gắp một miếng cá còn nóng hổi, thịt chắc, ngọt và thơm, chan thêm chút nước kho lên bát cơm trắng, chỉ vậy thôi cũng đủ làm nên một món ăn mùa hè đậm vị quê nhà, khiến người đi xa nhớ mãi.

Nếu niêu cá kho nghệ mang đến vị đậm đà, béo bùi, đưa cơm trong những bữa chiều sum họp thì những ngày nắng gắt, người quê lại tìm đến vị thanh mát của những bát canh cá nấu chua. Một nồi canh cá chỉ cần thêm chút mẻ, dăm ba cọng hành hoa, thì là, tía tô, lá lốt là đủ làm mát cả buổi trưa oi ả. Còn với những ai thích đậm vị hơn, nồi cá om riềng vàng ruộm, thoảng hương nghệ, cay nồng vị tiêu lại là món ăn khiến bát cơm cứ vơi lúc nào chẳng biết.

Điều thú vị là dù được chế biến theo cách nào, cá sông vẫn giữ được vị ngọt lành rất riêng, thứ hương vị khó lẫn với bất kỳ loại cá nào khác. Có lẽ bởi vậy mà từ bao đời nay, cá sông không chỉ có trong bữa cơm thường ngày mà còn trở thành một phần văn hóa ẩm thực của cư dân vùng sông nước. Đó là nét văn hóa được hình thành từ sự gắn bó với thiên nhiên, từ kinh nghiệm đánh bắt, chế biến và thưởng thức của nhiều thế hệ.

Ngày nay, thực phẩm ngày càng phong phú, cá biển từ khắp nơi có mặt ở chợ quê, cá nuôi cũng sẵn quanh năm. Thế nhưng mỗi độ hè về, nhiều người vẫn tìm đến những món cá sông tự nhiên như tìm lại hương vị đậm lành, quen thuộc của quê nhà.

Theo Báo Thanh Hóa