Giữa tiếng nước đổ của thác Khe Vằn, những câu hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ cất lên hòa cùng ánh sáng, âm thanh và khung cảnh núi rừng Bình Liêu. Không còn bó hẹp trong những không gian sinh hoạt cộng đồng quen thuộc, loại hình nghệ thuật dân gian đã bước lên một sân khấu đặc biệt - nơi thiên nhiên trở thành phông nền sống động để kể câu chuyện về một di sản văn hóa lâu đời.

Đó cũng là điểm nhấn đáng chú ý của Ngày hội Soóng Cọ năm 2026 với chủ đề "Mạch nguồn Soóng Cọ", do UBND xã Bình Liêu tổ chức vào đầu tháng 5 vừa qua. Thay vì dựng một sân khấu khép kín theo cách thông thường, ban tổ chức lựa chọn không gian thực cảnh bên thác Khe Vằn để tái hiện đời sống văn hóa của người Sán Chỉ.

Soóng Cọ là hình thức hát giao duyên đặc trưng của người Sán Chỉ, phản ánh đời sống tinh thần phong phú và sự gắn kết cộng đồng. Với những giá trị văn hóa đặc sắc, nghệ thuật trình diễn dân gian hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ tại Quảng Ninh đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Điều khiến chương trình "Mạch nguồn Soóng Cọ" tạo được dấu ấn chính là cách kết hợp giữa di sản truyền thống với công nghệ trình diễn hiện đại. Những câu hát giao duyên vốn thường vang lên bên bếp lửa, trên nương hay ven suối nay được tái hiện trong không gian mở của núi rừng Bình Liêu, cùng hệ thống âm thanh, ánh sáng và trình chiếu nghệ thuật. Khán giả không chỉ nghe hát mà còn được đắm mình trong bối cảnh văn hóa đã nuôi dưỡng loại hình nghệ thuật này suốt nhiều thế hệ.

Không chỉ riêng Soóng Cọ, nhiều di sản văn hóa phi vật thể của Quảng Ninh cũng đang được "đánh thức" bằng ngôn ngữ sân khấu. Hiện tỉnh có 19 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được công nhận, trong đó có nhiều loại hình nghệ thuật dân gian tiêu biểu như Then của người Tày, Nùng, Thái; hát nhà tơ; hát Soọng Cô của người Sán Dìu hay nghệ thuật hát đối vùng biển Quảng Ninh.

Bên cạnh các làn điệu dân ca, nhiều phong tục và nghi lễ truyền thống cũng được tái hiện trước công chúng. Các nghi lễ như cấp sắc của người Dao, lễ mừng cơm mới của người Tày, lễ cầu mùa của người Sán Chỉ cũng đang được chọn lọc để đưa lên sân khấu một cách phù hợp.

Điểm đáng chú ý là việc sân khấu hóa không nhằm thay thế không gian văn hóa nguyên gốc, mà đóng vai trò như một cầu nối giúp di sản tiếp cận đông đảo công chúng hơn, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trong bối cảnh nhiều phong tục, làn điệu dân gian đứng trước nguy cơ mai một, cách làm này đang mở ra cơ hội để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

Song song với các chương trình nghệ thuật quy mô lớn, nhiều địa phương như Bình Liêu, Tiên Yên, Ba Chẽ, Đường Hoa, Điền Xá hay Lục Hồn vẫn duy trì các câu lạc bộ dân ca, đội văn nghệ quần chúng và hoạt động truyền dạy tại cộng đồng. Đây chính là nền tảng để những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ từ gốc rễ trước khi lan tỏa rộng hơn qua các sân khấu nghệ thuật.

Từ những câu hát Soóng Cọ bên thác Khe Vằn đến nghi thức đón dâu của người Dao Thanh Phán được tái hiện trước hàng nghìn du khách, Quảng Ninh đang cho thấy một cách tiếp cận mới trong bảo tồn di sản. Khi truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ gần gũi với công chúng hôm nay, di sản không chỉ được lưu giữ mà còn có cơ hội tiếp tục sống, tiếp tục được yêu và được truyền lại cho các thế hệ mai sau.

Hồng Hoa (Tổng hợp)