Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu lớp kế cận, một địa phương của Hà Nội đã lựa chọn cách gìn giữ di sản từ chính cộng đồng. 

Mới đây, xã An Khánh đã tổ chức khai giảng khóa I lớp truyền dạy nghệ thuật ca trù và nghệ thuật tuồng, đồng thời ra mắt Câu lạc bộ Ca trù Ngãi Cầu và Câu lạc bộ Tuồng Ngự Câu. Khóa học đầu tiên thu hút 45 học viên tham gia, đánh dấu bước khởi đầu cho hành trình đưa các loại hình nghệ thuật truyền thống trở lại gần hơn với đời sống cộng đồng.

Điểm đáng chú ý là các lớp học không chỉ đơn thuần truyền dạy kỹ thuật biểu diễn mà còn hướng đến việc bồi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc cho người học. Những làn điệu ca trù, những tích tuồng cổ sẽ được các nghệ nhân truyền lại bằng kinh nghiệm thực tế, giúp học viên hiểu được giá trị lịch sử, nghệ thuật cũng như tinh thần mà cha ông gửi gắm qua từng câu hát, từng động tác biểu diễn.

An Khánh là vùng đất giàu truyền thống văn hóa với 108 di sản đã được kiểm kê và bảo vệ, gồm 80 di tích lịch sử - văn hóa, 21 lễ hội truyền thống, 3 nghề thủ công truyền thống, 3 loại hình tri thức dân gian và 2 loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian. Trong đó, nghệ thuật tuồng ở thôn Ngự Câu đã có lịch sử hơn 150 năm, còn ca trù ở thôn Ngãi Cầu từ lâu đã trở thành nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc của người dân địa phương.

Theo thời gian, cũng như nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác, ca trù và tuồng đang đối mặt với không ít thách thức. Lực lượng nghệ nhân ngày càng cao tuổi, trong khi lớp trẻ có nhiều lựa chọn giải trí hiện đại hơn nên việc tiếp cận nghệ thuật truyền thống không còn phổ biến như trước. Nếu không có những chương trình truyền dạy bài bản, nguy cơ đứt gãy truyền nghề là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Chính vì vậy, việc mở các lớp học ngay tại địa phương được xem là giải pháp thiết thực để "giữ lửa" di sản. Thay vì chỉ biểu diễn trong các dịp lễ hội hay lưu giữ dưới dạng tư liệu, nghệ thuật được đưa trở lại đời sống thông qua quá trình học tập, luyện tập và biểu diễn của chính người dân. Đây cũng là cách giúp các nghệ nhân tiếp tục phát huy vai trò, truyền lại vốn quý tích lũy qua nhiều năm cho thế hệ kế tiếp.

Không dừng ở việc thành lập lớp học, việc ra mắt hai câu lạc bộ nghệ thuật cũng tạo nên môi trường sinh hoạt thường xuyên để những người yêu ca trù và tuồng có cơ hội giao lưu, luyện tập, biểu diễn và lan tỏa tình yêu với nghệ thuật truyền thống. Khi cộng đồng trở thành chủ thể bảo tồn di sản, sức sống của các giá trị văn hóa sẽ được duy trì một cách tự nhiên và bền vững hơn.

Trong bối cảnh Hà Nội đang chú trọng phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch di sản, những mô hình như ở An Khánh còn mở ra tiềm năng kết hợp giữa bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch trải nghiệm. Du khách không chỉ được xem biểu diễn mà còn có thể tham gia các lớp học ngắn, gặp gỡ nghệ nhân, tìm hiểu lịch sử của từng làn điệu và cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của di sản.

Giữ gìn di sản không chỉ là bảo tồn những công trình hay hiện vật, mà còn là gìn giữ những thanh âm, lời ca và ký ức văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Những lớp học ca trù và tuồng ở An Khánh vì thế mang ý nghĩa vượt lên trên một hoạt động đào tạo, trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được nuôi dưỡng trong đời sống hôm nay và mai sau.

Hạnh Nguyên (Tổng hợp)