Ít ai biết rằng tuổi thơ và quãng đời thanh niên của Xuân Hinh gắn liền với những tháng ngày cơ cực. Sinh ra trong gia đình đông anh em ở Bắc Ninh, là con trưởng nên ông sớm phải phụ giúp cha mẹ gánh vác kinh tế. Để có tiền trang trải cuộc sống, nam nghệ sĩ từng làm đủ nghề từ buôn gà, buôn lợn, bán nước mắm đến thu mua đồng nát. Ngay cả khi theo học trường nghệ thuật, ông vẫn phải tranh thủ buôn bán để kiếm thêm thu nhập.

Chính những năm tháng khó khăn ấy đã tôi luyện nên ý chí bền bỉ của người nghệ sĩ sau này. Từ sân khấu chèo, hát văn, nghệ thuật dân gian truyền thống, Xuân Hinh từng bước khẳng định tài năng và trở thành cái tên quen thuộc với hàng triệu khán giả. Giai đoạn cuối những năm 1990 và đầu những năm 2000, các chương trình hài của ông gần như phủ sóng khắp miền Bắc. Nhiều tác phẩm như Người ngựa - ngựa người, Lý Toét xử kiện hay Xúy Vân giả dại trở thành dấu ấn khó quên trong lòng công chúng.

Sau nhiều thập kỷ hoạt động nghệ thuật, NSND Xuân Hinh sở hữu khối tài sản đáng nể. Nổi bật nhất là quần thể nhà vườn rộng khoảng 5.000m2 tại Sóc Sơn, Hà Nội. Công trình được ông dành gần 20 năm xây dựng và hoàn thiện, mang đậm hơi thở kiến trúc Bắc Bộ truyền thống. Điều đặc biệt là toàn bộ công trình sử dụng khoảng 5 triệu viên ngói cổ cùng hơn 1 triệu viên gạch thất cổ được sưu tầm từ nhiều vùng miền khác nhau. Không gian bao gồm nhà gỗ, hồ nước, sân vườn và nhiều hạng mục tái hiện đời sống văn hóa dân gian Việt Nam.

Không chỉ đơn thuần là nơi ở, cơ ngơi của Xuân Hinh còn được xem như một không gian lưu giữ ký ức văn hóa. Trong khuôn viên ấy, nghệ sĩ dành nhiều tâm huyết xây dựng Bảo tàng Đạo Mẫu, còn được gọi là Linh Từ - Uống nước nhớ nguồn. Công trình nằm giữa khu vườn vải thiều lâu năm tại xã Hiền Ninh, Sóc Sơn, được thiết kế như một không gian tâm linh nhằm tôn vinh tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.

Bảo tàng gây ấn tượng bởi kiến trúc độc đáo với ba tòa tháp được xếp thủ công từ hàng triệu viên ngói và gạch cổ. Bên trong lưu giữ nhiều sách quý, hiện vật văn hóa và những giá trị liên quan đến tín ngưỡng dân gian. Theo chia sẻ của đội ngũ thiết kế, công trình hướng tới việc tạo ra một không gian tĩnh lặng, nơi con người có thể kết nối với cội nguồn và những giá trị tinh thần sâu sắc.

Đáng chú ý, quần thể kiến trúc của Xuân Hinh từng được tạp chí kiến trúc quốc tế Domus đưa vào danh sách 14 công trình kiến trúc ấn tượng nhất thế giới. Đây được xem là sự ghi nhận đặc biệt đối với nỗ lực gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt thông qua kiến trúc đương đại.

Hành trình từ người thanh niên từng đi buôn đồng nát đến nghệ sĩ nhân dân sở hữu biệt phủ nổi tiếng và một bảo tàng văn hóa độc đáo là minh chứng rõ nét cho nghị lực vượt khó của Xuân Hinh. Không chỉ xây dựng sự nghiệp thành công, ông còn dành phần lớn tâm huyết để lưu giữ những giá trị truyền thống, góp phần đưa văn hóa dân gian Việt Nam đến gần hơn với các thế hệ hôm nay và mai sau.

Hà An (Tổng hợp)