Ngày 14/7 (tức mùng 1/6 âm lịch), hàng nghìn người dân và du khách đã tập trung về đình Bình Ngọc để tham dự các nghi thức chính của lễ hội. Tâm điểm của sự kiện là sự xuất hiện của 12 “ông voi” - tên gọi đặc biệt dành cho những chú lợn được tuyển chọn và chăm sóc công phu suốt gần một năm.

Từ sáng sớm, khuôn viên đình Bình Ngọc đã nhộn nhịp người dân tới dâng hương, chiêm ngưỡng và chụp ảnh cùng các “ông voi”. Trước đó một ngày, những linh vật này đã được rước từ nhà các “cai đám” về đình để thực hiện nghi thức chầu thần. Trong không khí trang nghiêm, các nghi lễ tạ ơn Thành hoàng làng và tưởng nhớ tổ tiên khai phá vùng đất được tiến hành theo đúng phong tục cổ truyền.

Điều làm nên nét riêng của lễ hội Bình Ngọc chính là cách người dân chăm sóc những “ông voi”. Mỗi năm, địa phương lựa chọn 12 gia đình làm “cai đám”, đảm nhận việc nuôi dưỡng và chăm sóc 12 linh vật. Những gia đình được giao trọng trách này phải đáp ứng nhiều tiêu chí như gia đình hòa thuận, gương mẫu, chấp hành tốt pháp luật và có con cháu hiếu thảo.

Ngay từ giữa tháng Giêng, những chú lợn có ngoại hình đẹp, thân dài, chân cao, tai to sẽ được tuyển chọn. Sau nghi thức nhập tịch tại đình mới chính thức được gọi là “ông voi”. Từ đó đến ngày hội, các “ông voi” được chăm sóc rất cẩn thận, ăn uống đầy đủ, theo dõi sức khỏe thường xuyên, thậm chí được mắc màn khi ngủ để tránh muỗi đốt.

"Ông voi" được rước ra đình một cách trang trọng. Ảnh: VietNamNet

Chiều ngày 30/5 âm lịch hằng năm, sau lễ tế gia tiên, 12 “cai đám” trong trang phục truyền thống sẽ dùng những chiếc cũi sơn đỏ có mái che để rước “ông voi” về đình. Sau lễ tế thần, ban tổ chức tiến hành đo kích thước và cân trọng lượng từng “ông voi”. Đây cũng là một phần được người dân mong chờ bởi mỗi năm đều có những “ông voi” nổi bật về vóc dáng và cân nặng.

Theo ghi nhận, năm nay, “ông voi” đạt trọng lượng 314kg đạt giải nhất, trở thành “ông voi” nặng nhất trong lịch sử lễ hội Bình Ngọc.

Không chỉ là một hoạt động tín ngưỡng, lễ rước “ông voi” còn gắn với truyền thuyết về quá trình khai phá vùng đất Trà Cổ. Tương truyền vào cuối thế kỷ XIV, những ngư dân từ Đồ Sơn (Hải Phòng) gặp bão trên biển và dạt vào vùng đất hoang ven biển này. Trong quá trình dựng làng, một đàn voi đã xuất hiện, giúp người dân kéo gỗ, vận chuyển đá để xây dựng nơi ở.

Để ghi nhớ công lao ấy, người dân lập tục lệ tri ân voi. Tuy nhiên, do không thể nuôi voi làm vật tế lễ nên cư dân địa phương đã sử dụng lợn làm linh vật tượng trưng thay thế. Theo thời gian, tục lệ này trở thành nét văn hóa đặc sắc, góp phần tạo nên bản sắc riêng của cộng đồng cư dân vùng ven biển này.

Ngày nay, lễ hội đình Bình Ngọc không chỉ là dịp để người dân bày tỏ lòng biết ơn với tổ tiên, thần biển và những người có công khai phá vùng đất mà còn là cơ hội để quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống tới du khách. Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh đoàn rước 12 “ông voi” vẫn mang sức hấp dẫn riêng, trở thành một trong những nét văn hóa dân gian độc đáo của vùng Đông Bắc Việt Nam.

An An (Tổng hợp)