Trong lớp mẫu giáo, cậu bé Dương Dương 5 tuổi lúc nào cũng hỏi “vì sao”, còn bé Điềm Điềm 4 tuổi thì luôn ngoan ngoãn gật đầu nghe lời. Hai kiểu hành vi tưởng chừng rất bình thường này, thực chất lại âm thầm đặt nền móng cho những khác biệt lớn trong quá trình trưởng thành của trẻ.

Các nhà tâm lý học trẻ em chỉ ra rằng, trẻ có xu hướng “hay cãi lý” và trẻ “luôn nghe lời” sẽ dần bộc lộ sự khác biệt rõ rệt ở ba phương diện then chốt: tư duy độc lập, khả năng thích nghi xã hội và quản lý cảm xúc.

1. Sự khác biệt trong phát triển nhận thức

Nhóm trẻ hay đặt câu hỏi, dám phản biện:

Vùng vỏ não trước trán hoạt động mạnh hơn, điểm số trong các bài kiểm tra suy luận logic trung bình cao hơn 18%. Ở bậc trung học, nhóm này thường làm tốt các câu hỏi mở; bài luận trong kỳ thi đại học có chỉ số sáng tạo cao hơn. Khi trưởng thành, họ chiếm tới 67% trong các ngành nghề đòi hỏi tư duy phản biện như luật sư, kỹ sư nghiên cứu - phát triển.

Nhóm trẻ ngoan ngoãn, thuận theo chỉ dẫn:

Có khả năng ghi nhớ kiến thức tốt, tỷ lệ trả lời đúng các câu hỏi trắc nghiệm cao hơn 12%. Phù hợp với các công việc có quy trình rõ ràng như kế toán, kiểm toán. Tuy nhiên, khả năng ứng biến trong các tình huống bất ngờ thường thấp hơn.

2. Con đường quan hệ xã hội khác nhau

Trẻ dám thách thức quyền uy:

Thường hình thành ranh giới cá nhân sớm hơn trong tuổi dậy thì, tỷ lệ trở thành nạn nhân của bạo lực học đường thấp hơn 43%. Khi đi làm, họ dám đấu tranh cho quyền lợi chính đáng, mức tăng thu nhập trong 5 năm đầu cao hơn bạn bè cùng trang lứa khoảng 28%. Song, tần suất xung đột trong các mối quan hệ cũng cao hơn, cần được hướng dẫn kỹ năng quản lý cảm xúc.

Trẻ ngoan ngoãn, dễ thích nghi:

Được giáo viên đánh giá cao về tinh thần hợp tác, hiệu quả làm việc nhóm tốt. Dễ nhận được sự hỗ trợ từ người lớn, giai đoạn đầu đi làm thường thuận lợi hơn. Tuy nhiên, sau 35 tuổi, tỷ lệ gặp “trần nghề nghiệp” tăng lên đáng kể.

3. Khác biệt trong việc hình thành bản sắc cá nhân

Trẻ biết bày tỏ ý kiến trái chiều:

Cảm nhận giá trị bản thân vững vàng hơn, điểm trầm cảm ở tuổi trưởng thành thấp hơn. Trong các mối quan hệ thân mật, họ biết giữ ranh giới, mức độ hài lòng trong hôn nhân cao hơn. Trong số các nhà sáng lập doanh nghiệp sáng tạo, có tới 81% từng là những đứa trẻ “hay cãi lại” khi nhỏ.

Trẻ quen phục tùng, nghe lời:

Khả năng thích nghi tâm lý giai đoạn đầu khá tốt, ít biểu hiện nổi loạn ở tuổi teen. Tuy nhiên, lựa chọn nghề nghiệp thường chịu ảnh hưởng lớn từ cha mẹ; khi bước vào khủng hoảng tuổi trung niên dễ rơi vào hoài nghi bản thân. Dữ liệu từ các cơ sở tư vấn tâm lý cho thấy, những trường hợp kìm nén suy nghĩ thật chiếm tới 34% tổng số ca tham vấn.

Lời kết

Từ những cuộc đối thoại trong gia đình cho đến cạnh tranh ngoài xã hội, mỗi kiểu hành vi đều mang theo ưu điểm và thách thức riêng. Trí tuệ trong giáo dục không nằm ở việc phán xét đúng - sai, ngoan - hư, mà ở chỗ nhận diện xu hướng bẩm sinh của trẻ để dẫn dắt phù hợp.

Hãy dạy những đứa trẻ hay đặt câu hỏi biết tôn trọng người khác, và trao cho những đứa trẻ ngoan ngoãn dũng khí để nói “không”, đó mới là cách nuôi dạy giúp trẻ phát triển toàn diện.

Theo Phụ Nữ Mới