Không chỉ là đặc sản nổi tiếng của làng Phú Nhi (phường Phú Thịnh, thị xã Sơn Tây, Hà Nội), món bánh này còn là niềm tự hào của vùng đất xứ Đoài, nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống của người Việt.

Theo các bậc cao niên trong làng nghề, đây là món ăn được người dân làm vào những dịp lễ, Tết, giỗ chạp hay khi nhà có khách quý. Theo thời gian, nhờ hương vị thơm ngon và cách chế biến công phu, bánh tẻ dần trở thành đặc sản nổi tiếng, góp phần làm nên thương hiệu ẩm thực của vùng Sơn Tây.

Khác với bánh giò hay nhiều loại bánh làm từ gạo khác, bánh tẻ Phú Nhi được chế biến từ gạo tẻ ngon. Gạo được ngâm nhiều giờ, xay thành bột nước rồi khuấy trên lửa đến khi đạt độ sánh vừa phải. Đây là công đoạn quan trọng, đòi hỏi người làm phải có kinh nghiệm để bột không quá đặc cũng không quá loãng, giúp bánh sau khi hấp vừa mềm vừa dẻo.

Phần nhân bánh cũng được chuẩn bị kỹ lưỡng. Thịt lợn ba chỉ hoặc thịt nạc vai được băm nhỏ, xào cùng mộc nhĩ, hành khô, hạt tiêu và nước mắm. Nhân không quá nhiều gia vị nhưng vẫn dậy mùi thơm đặc trưng, tạo sự hài hòa với lớp bột gạo thanh nhẹ.

Một trong những nét đặc sắc của bánh tẻ Phú Nhi là cách gói bằng lá dong hoặc lá chuối. Người làm khéo léo gấp lá thành hình thuôn dài, cho bột và nhân vào giữa rồi gói chặt tay trước khi đem hấp. Sau khoảng một giờ, chiếc bánh chín đều, tỏa hương thơm của gạo mới hòa quyện với mùi lá xanh, tạo nên sức hấp dẫn rất riêng.

Bánh tẻ Phú Nhi. Ảnh: VietNamNet

Khi bóc lớp lá, bánh hiện lên với màu trắng ngà, mềm mịn. Cắn một miếng, thực khách sẽ cảm nhận được vị dẻo thơm của gạo tẻ, vị ngọt của thịt, độ giòn của mộc nhĩ cùng hương tiêu cay nhẹ. Bánh có thể ăn nóng hoặc để nguội đều ngon, chấm cùng nước mắm nguyên chất có thêm vài lát ớt tươi để tăng hương vị.

Điều khiến bánh tẻ Phú Nhi được nhiều người yêu thích không chỉ nằm ở nguyên liệu hay cách chế biến mà còn ở giá trị văn hóa mà món ăn mang theo. Nghề làm bánh đã gắn bó với nhiều gia đình trong làng suốt hàng trăm năm, trở thành sinh kế và là niềm tự hào của người dân địa phương. Những bí quyết từ khâu chọn gạo, pha bột đến gói bánh đều được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Ngày nay, làng Phú Nhi vẫn còn nhiều hộ duy trì nghề làm bánh. Mỗi ngày, hàng nghìn chiếc bánh được chuyển đến Hà Nội và nhiều tỉnh, thành khác. Dù sản xuất với số lượng lớn hơn trước, nhiều cơ sở vẫn giữ cách làm truyền thống để bảo đảm hương vị nguyên bản, giúp món bánh không đánh mất bản sắc vốn có.

Không ít du khách khi ghé thăm Thành cổ Sơn Tây hay làng cổ Đường Lâm đều dành thời gian thưởng thức hoặc mua bánh tẻ Phú Nhi về làm quà. Với nhiều người, chiếc bánh nhỏ bé ấy không chỉ là một món ăn ngon mà còn là ký ức về những phiên chợ quê, những bữa quà chiều hay hình ảnh bà, mẹ tỉ mỉ chuẩn bị bánh cho cả gia đình.

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đứng trước những thách thức của thời đại, việc gìn giữ nghề làm bánh tẻ Phú Nhi mang ý nghĩa lớn hơn việc bảo tồn một món ăn. Đó còn là cách lưu giữ ký ức văn hóa của xứ Đoài, nơi mỗi chiếc bánh đều chứa đựng sự cần mẫn, khéo léo và tình yêu nghề của người dân.

Hơn ba thế kỷ trôi qua, bánh tẻ Phú Nhi vẫn giữ nguyên hương vị mộc mạc như thuở ban đầu. Không cầu kỳ, không xa hoa, món bánh giản dị ấy vẫn âm thầm kể câu chuyện về một làng nghề truyền thống và góp phần làm phong phú thêm kho tàng ẩm thực Việt Nam. Đó cũng là lý do bánh tẻ Phú Nhi không chỉ là đặc sản của Sơn Tây mà còn là một phần hồn cốt của văn hóa xứ Đoài được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Đan Vy (Tổng hợp)