Trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi có đường thở nhỏ, chưa biết tự xì mũi nên khi bị nghẹt mũi, dịch tiết có thể khiến trẻ khó thở, khó bú và quấy khóc. Vậy cách hút mũi cho trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi như thế nào để làm sạch dịch mũi mà hạn chế tổn thương niêm mạc? Cùng Emdep.vn tìm hiểu cách thực hiện và những lưu ý quan trọng khi vệ sinh mũi cho trẻ.

 

Vì sao trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi dễ bị nghẹt mũi?

 

Trẻ sơ sinh có đường thở nhỏ và hệ hô hấp chưa phát triển hoàn thiện. Khi niêm mạc mũi tiết nhiều dịch hoặc bị kích thích bởi không khí khô, bụi, khói thuốc, virus gây bệnh..., trẻ có thể xuất hiện tình trạng nghẹt mũi.

Khác với trẻ lớn, trẻ sơ sinh chưa biết tự xì mũi. Vì vậy, dịch tiết tích tụ trong mũi có thể khiến trẻ khó thở, đặc biệt khi bú hoặc ngủ.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nghẹt mũi nào cũng cần hút mũi. Nếu dịch mũi ít và trẻ vẫn bú, ngủ, thở bình thường, cha mẹ có thể chỉ cần nhỏ nước muối sinh lý 0,9% và lau sạch dịch tiết ở phía ngoài mũi.

Hút mũi có thể được cân nhắc khi dịch tiết nhiều, đặc quánh khiến trẻ khó thở hoặc khó bú. Việc hút cần thực hiện nhẹ nhàng, đúng cách vì niêm mạc mũi của trẻ sơ sinh rất mỏng manh.

 

Khi nào cần hút mũi cho trẻ sơ sinh?

 

Cha mẹ có thể cân nhắc vệ sinh và hút dịch mũi cho trẻ khi:

• Trẻ bị nghẹt mũi và có nhiều dịch tiết.
• Dịch mũi đặc khiến trẻ khó thở hoặc khó bú.
• Trẻ khó ngủ do dịch mũi gây tắc nghẽn.
• Dịch mũi chảy ra ngoài nhưng trẻ chưa thể tự xì mũi.

Trong nhiều trường hợp, nhỏ nước muối sinh lý và lau sạch dịch mũi bên ngoài đã đủ, không nhất thiết phải sử dụng dụng cụ hút mũi.

Cha mẹ cũng không nên hút mũi cho trẻ chỉ vì nghe thấy tiếng khò khè. Tiếng thở bất thường có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và không phải lúc nào cũng do dịch mũi. Nếu trẻ thở khó, rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc bỏ bú, cần đưa trẻ đi khám thay vì chỉ tiếp tục hút mũi tại nhà.

Hút mũi giúp trẻ thở dễ dàng hơn và phục hồi khả năng tự hô hấp

 

Cách hút mũi cho trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi bằng ống bơm

 

Ống bơm hút mũi là một trong những dụng cụ có thể được sử dụng để lấy dịch tiết ở mũi trẻ. Cha mẹ nên lựa chọn loại dành cho trẻ sơ sinh và đọc kỹ hướng dẫn sử dụng.

Bước 1: Chuẩn bị

Rửa sạch tay bằng xà phòng và nước. Chuẩn bị nước muối sinh lý 0,9% và dụng cụ hút mũi sạch.

Đặt trẻ nằm ngửa trên mặt phẳng an toàn. Giữ đầu trẻ ở tư thế thoải mái, không để đầu trẻ thấp hơn thân người hoặc kê cao quá mức.

Nếu trẻ cử động nhiều, cha mẹ có thể nhờ người khác hỗ trợ giữ trẻ nhẹ nhàng. Không quấn trẻ quá chặt hoặc giữ trẻ ở tư thế gây cản trở hô hấp.

Bước 2: Nhỏ nước muối sinh lý

Nhỏ một vài giọt nước muối sinh lý 0,9% vào một bên mũi để làm mềm và loãng dịch tiết.

Không cần bơm một lượng lớn dung dịch vào mũi trẻ. Nếu trẻ ho, hắt hơi hoặc khó chịu nhiều, nên dừng lại và để trẻ ổn định trước khi tiếp tục.

Có thể chờ khoảng một phút để dịch mũi mềm hơn trước khi hút.

Bước 3: Hút dịch mũi nhẹ nhàng

Bóp ống bơm để đẩy không khí ra ngoài trước khi đưa đầu hút đến gần cửa mũi.

Đưa đầu hút vào ngay cửa mũi hoặc rất nông, tuyệt đối không cố đưa sâu vào bên trong. Sau đó từ từ thả tay để tạo lực hút nhẹ và lấy dịch ra.

Không cố hút mạnh để lấy hết dịch mũi. Nếu dịch không ra, có thể nhỏ thêm nước muối sinh lý và thử lại sau khi dịch mềm hơn.

Bước 4: Làm sạch bên mũi còn lại

Sau khi hút một bên mũi, lấy dụng cụ ra và vệ sinh theo hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi tiếp tục với bên còn lại.

Nếu trẻ khóc nhiều, ho sặc, tím tái hoặc phản ứng mạnh, cần dừng thao tác và đánh giá tình trạng của trẻ.

Bước 5: Lau sạch dịch mũi

Sau khi hút, dùng khăn mềm hoặc gạc sạch lau nhẹ phần dịch tiết ở bên ngoài mũi.

Không dùng tăm bông, nhíp hoặc vật cứng đưa sâu vào mũi trẻ để lấy dịch.

 

Cách hút mũi cho trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi bằng dụng cụ hút mũi

 

Trên thị trường có nhiều loại dụng cụ hút mũi khác nhau, bao gồm loại hút bằng tay, loại có dây và loại sử dụng lực hút từ người chăm sóc.

Với dụng cụ hút bằng miệng, cha mẹ cần sử dụng đúng loại được thiết kế cho trẻ nhỏ và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất. Dụng cụ cần có bộ phận ngăn dịch tiết tiếp xúc trực tiếp với người hút.

Các bước cơ bản gồm:

 

• Rửa tay và vệ sinh dụng cụ.
• Nhỏ một vài giọt nước muối sinh lý 0,9% để làm mềm dịch mũi.
• Đặt đầu hút ở cửa mũi, không đưa sâu.
• Tạo lực hút nhẹ theo hướng dẫn của dụng cụ.
• Lấy dụng cụ ra khi dịch đã được hút.
• Vệ sinh dụng cụ sau mỗi lần sử dụng.

 

Không nên cố hút liên tục hoặc dùng lực quá mạnh khi dịch mũi không ra.

 

Những sai lầm cần tránh khi hút mũi cho trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi

 

Hút mũi quá mạnh hoặc đưa dụng cụ quá sâu

Niêm mạc mũi của trẻ sơ sinh rất nhạy cảm. Hút quá mạnh hoặc đưa đầu hút sâu có thể gây kích ứng, trầy xước, chảy máu và làm tình trạng nghẹt mũi trở nên khó chịu hơn.

Cha mẹ chỉ nên đặt đầu hút ở cửa mũi và tạo lực hút nhẹ.

Hút mũi quá nhiều lần

Hút mũi liên tục không giúp trẻ khỏi nghẹt mũi nhanh hơn. Ngược lại, việc tác động nhiều lần lên niêm mạc có thể gây kích ứng và khiến mũi bị sưng nề.

Chỉ nên hút khi dịch mũi thực sự gây khó chịu hoặc ảnh hưởng đến việc bú, ngủ và hô hấp của trẻ.

Không có một số lần hút cố định áp dụng cho mọi trẻ. Nếu trẻ thường xuyên phải hút mũi mới có thể bú hoặc thở bình thường, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân.

Hút mũi bằng miệng trực tiếp

Không nên dùng miệng hút trực tiếp dịch mũi của trẻ. Cách này không đảm bảo vệ sinh và có thể khiến dịch tiết tiếp xúc với người chăm sóc.

Nếu sử dụng dụng cụ hút bằng miệng, cần chọn sản phẩm có thiết kế phù hợp, có bộ phận ngăn dịch tiết đi vào đường hút của người sử dụng và vệ sinh đúng cách.

Dùng tăm bông hoặc vật cứng ngoáy sâu vào mũi

Không nên dùng tăm bông, nhíp hoặc các vật dụng khác đưa sâu vào mũi trẻ để lấy dịch. Những vật này có thể làm tổn thương niêm mạc mũi.

Nếu dịch nằm ở cửa mũi, cha mẹ chỉ cần dùng gạc hoặc khăn mềm sạch lau nhẹ.

Tự ý dùng thuốc nhỏ mũi

Không tự ý sử dụng thuốc co mạch, thuốc nhỏ mũi chứa hoạt chất hoặc các sản phẩm điều trị nghẹt mũi cho trẻ sơ sinh.

Với trẻ 1 tháng tuổi, nếu cần sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, cha mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Tự ý móc họng để lấy đờm

Không dùng tay hoặc dụng cụ để móc họng nhằm lấy đờm cho trẻ. Cách này có thể gây tổn thương niêm mạc, khiến trẻ nôn ói hoặc sặc.

Hút mũi cũng chỉ tác động đến dịch tiết ở mũi, không phải phương pháp để lấy đờm nằm sâu trong phế quản hoặc phổi.

 

Lưu ý khi hút mũi cho trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi

 

Trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi có niêm mạc mũi mỏng manh nên cha mẹ cần đặc biệt thận trọng khi vệ sinh mũi. Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Rửa tay trước và sau khi vệ sinh mũi cho trẻ.
• Sử dụng nước muối sinh lý 0,9% còn hạn sử dụng và được bảo quản đúng cách.
• Không đưa đầu hút sâu vào mũi.
• Không tạo lực hút quá mạnh.
• Không hút mũi khi trẻ đang bú hoặc ngay sau khi vừa bú xong, vì có thể khiến trẻ nôn hoặc sặc.
• Không cố thực hiện khi trẻ phản ứng mạnh. Có thể dừng lại, trấn an trẻ và thử lại khi trẻ bình tĩnh.
• Vệ sinh dụng cụ sau mỗi lần sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mũi hoặc thuốc điều trị nghẹt mũi cho trẻ.
• Không cho trẻ 1 tháng tuổi uống thêm nước chỉ với mục đích làm loãng đờm hoặc giảm nghẹt mũi nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Ở độ tuổi này, trẻ chủ yếu nhận đủ dịch từ sữa mẹ hoặc sữa công thức.

Hút mũi cho trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi 

 

Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi đi khám?

 

Trẻ 1 tháng tuổi còn rất nhỏ nên cha mẹ cần thận trọng khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường.

Đưa trẻ đi khám hoặc liên hệ với cơ sở y tế khi trẻ có một trong các biểu hiện:

• Thở nhanh, khó thở hoặc có dấu hiệu rút lõm lồng ngực.
• Tím môi, tím mặt hoặc da có màu bất thường.
• Bỏ bú, bú kém rõ rệt hoặc thường xuyên bị sặc khi bú.
• Li bì, khó đánh thức hoặc phản ứng kém.
• Tiểu ít bất thường hoặc có dấu hiệu mất nước.
• Ho nhiều, khò khè hoặc tình trạng hô hấp ngày càng nặng.
• Sốt từ 38°C trở lên.
• Nghẹt mũi kéo dài hoặc không cải thiện, đặc biệt khi ảnh hưởng đến việc bú và ngủ.

Với trẻ dưới 3 tháng tuổi, sốt từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế kịp thời. Cha mẹ không nên chỉ xử lý tại nhà bằng cách hút mũi.

 

Hút mũi cho trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi bao nhiêu lần một ngày?

 

Không có một con số cố định áp dụng cho mọi trẻ. Cha mẹ chỉ nên hút khi dịch mũi gây khó chịu hoặc ảnh hưởng đến việc bú, ngủ và hô hấp của trẻ.

Việc hút quá thường xuyên có thể khiến niêm mạc mũi bị kích ứng. Vì vậy, thay vì cố định số lần hút mỗi ngày, cha mẹ nên căn cứ vào tình trạng thực tế của trẻ và thực hiện nhẹ nhàng khi cần thiết.

Nếu trẻ phải hút mũi thường xuyên mới có thể thở hoặc bú bình thường, nên đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân.

 

Có nên hút mũi cho trẻ sơ sinh trước khi bú?

 

Có thể vệ sinh mũi cho trẻ trước khi bú nếu dịch mũi khiến trẻ khó thở và khó bú. Đây thường là thời điểm thuận lợi hơn so với ngay sau khi trẻ vừa ăn xong.

Sau khi nhỏ nước muối sinh lý và hút dịch mũi, nên chờ trẻ ổn định rồi mới cho bú. Không nên hút mũi ngay sau khi trẻ vừa bú vì động tác này có thể kích thích trẻ nôn hoặc trớ.

 

Hút mũi có làm trẻ hết nghẹt mũi không?

 

Hút mũi có thể giúp lấy bớt dịch tiết đang gây tắc nghẽn và giúp trẻ dễ thở hơn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, đây không phải phương pháp điều trị nguyên nhân gây nghẹt mũi.

Nếu nghẹt mũi do cảm lạnh, nhiễm virus hoặc các bệnh lý hô hấp khác, tình trạng này có thể cần thời gian để cải thiện. Cha mẹ không nên tăng tần suất hút mũi chỉ vì muốn trẻ hết nghẹt nhanh hơn.

Nếu trẻ có triệu chứng kéo dài, bú kém, khó thở hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường khác, cần đưa trẻ đi khám.

Thao tác vệ sinh mũi thật nhẹ nhàng tránh tổn thương cấu trúc mũi của trẻ

 

Một số câu hỏi thường gặp

 

Trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi có nhất thiết phải hút mũi khi bị nghẹt không?

Không. Nếu trẻ chỉ nghẹt nhẹ, vẫn bú và thở bình thường, cha mẹ có thể nhỏ nước muối sinh lý 0,9% và lau sạch dịch tiết bên ngoài mũi. Chỉ cân nhắc hút khi dịch tiết nhiều hoặc gây ảnh hưởng đến việc thở, bú và ngủ.

Có nên dùng nước muối sinh lý để vệ sinh mũi cho trẻ?

Có thể sử dụng nước muối sinh lý 0,9% để làm mềm dịch mũi khi cần. Cha mẹ nên dùng sản phẩm phù hợp cho trẻ sơ sinh, còn hạn sử dụng và không tự pha dung dịch với nồng độ không xác định.

Có nên hút mũi cho trẻ ngay sau khi bú?

Không nên. Hút mũi ngay sau khi bú có thể kích thích trẻ nôn hoặc trớ. Nếu cần vệ sinh mũi, nên thực hiện trước cữ bú hoặc khi trẻ đã ổn định sau khi bú.

Khi nào nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh cần đi khám?

Nếu trẻ khó thở, tím tái, bỏ bú, bú kém rõ rệt, li bì, sốt từ 38°C trở lên hoặc có các biểu hiện bất thường khác, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám. Với trẻ mới 1 tháng tuổi, không nên chủ quan trước những thay đổi về hô hấp hoặc khả năng bú.

Nghẹt mũi khá thường gặp ở trẻ sơ sinh, nhưng không phải trường hợp nào cũng cần hút mũi. Với trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi, cha mẹ nên ưu tiên nhỏ nước muối sinh lý khi cần, lau sạch dịch tiết bên ngoài và chỉ hút mũi nhẹ nhàng khi dịch gây cản trở việc thở hoặc bú. Quan trọng nhất là không đưa dụng cụ quá sâu, không hút quá mạnh và không tự sử dụng thuốc cho trẻ.

Nếu trẻ xuất hiện dấu hiệu khó thở, tím tái, bỏ bú, li bì hoặc sốt từ 38°C trở lên, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm thay vì tiếp tục tự xử lý tại nhà.

Minh LT (Tổng hợp)