Có những món ăn không cần sơn hào hải vị, không cần nguyên liệu đắt tiền, nhưng chỉ cần xuất hiện trên mâm cơm là đủ khiến người ta nhớ về quê nhà. Với nhiều người miền Bắc, đó có thể là đĩa rau muống luộc xanh mướt, bát nước luộc rau trong veo, vài miếng thịt ba chỉ rang cháy cạnh thơm lừng và đĩa đậu phụ rán vàng ruộm.

Mâm cơm ấy giản dị đến mức tưởng như chẳng có gì để kể. Thế nhưng, qua nhiều thế hệ, nó vẫn hiện diện trong ký ức của biết bao người như một phần của đời sống, của nếp nhà và của mùa hè Bắc Bộ.

Những năm chưa có điều hòa, mùa hè thường được nhớ bằng tiếng ve ngoài sân, chiếc quạt nan phe phẩy và mâm cơm dọn ra lúc chiều muộn. Khi cái nắng gay gắt cả ngày dần dịu xuống, mẹ hoặc bà sẽ bưng nồi rau muống vừa luộc chín tới từ bếp ra. Rau xanh, giòn, chấm cùng bát nước mắm vắt chanh hoặc vài quả cà muối là đã đủ ngon.

Bên cạnh là đĩa thịt ba chỉ rang cháy cạnh. Mỡ thịt được rang tới khi trong lại, cạnh miếng thịt hơi xém vàng, dậy mùi thơm đặc trưng. Chẳng cần cầu kỳ gia vị, chỉ chút nước mắm ngon cũng đủ làm nên món ăn khiến bát cơm vơi đi lúc nào không hay.

Còn đậu phụ rán là món gần như không thể thiếu trong nhiều gia đình miền Bắc. Miếng đậu vàng giòn bên ngoài, mềm bên trong, ăn cùng rau luộc hay thịt rang đều hợp. Đó cũng là món ăn gắn với hình ảnh những khu chợ quê, nơi các bà, các mẹ mua vài bìa đậu nóng hổi mang về cho bữa cơm chiều.

Nhìn ở góc độ nào đó, những món ăn này không chỉ đơn thuần là thực phẩm. Chúng là một phần của văn hóa ẩm thực Bắc Bộ, phản ánh lối sống tiết kiệm, hài hòa với mùa vụ và thiên nhiên. Rau muống là loại rau phổ biến của mùa hè. Đậu phụ là sản phẩm từ nghề làm đậu truyền thống có mặt ở nhiều làng quê. Thịt rang cháy cạnh thể hiện cách chế biến quen thuộc của người dân đồng bằng Bắc Bộ qua nhiều thế hệ.

Điều đáng quý là dù xã hội thay đổi từng ngày, những món ăn ấy vẫn chưa biến mất. Giữa vô số món ăn hiện đại, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen nấu rau muống luộc, rang đĩa thịt ba chỉ hay rán vài miếng đậu cho bữa cơm thường nhật. Có lẽ bởi đó không chỉ là món ăn, mà còn là cảm giác bình yên của một thời đã qua.

Ngày nay, khi nhắc nhiều đến việc bảo tồn di sản, người ta thường nghĩ tới đình chùa cổ kính, lễ hội truyền thống hay những làn điệu dân ca. Nhưng thực ra, di sản còn hiện diện trong chính những điều nhỏ bé của đời sống. Một món ăn được truyền từ mẹ sang con, một cách nấu nướng được giữ gìn qua nhiều thế hệ hay một mâm cơm gia đình quen thuộc cũng là những giá trị văn hóa cần được trân trọng.

Bởi đôi khi, thứ khiến người ta nhớ nhất về quê hương không phải là công trình đồ sộ hay cảnh đẹp nổi tiếng, mà chỉ đơn giản là mùi thơm của đĩa thịt rang cháy cạnh, vị ngọt của rau muống luộc hay màu vàng thân thuộc của những miếng đậu phụ rán trên mâm cơm mùa hè năm nào.

An Vy (Tổng hợp)