Ít ai nghĩ rằng ở một thành phố cách Bắc Ninh hàng nghìn cây số lại có những người miệt mài gìn giữ từng làn điệu quan họ cổ. Gần một năm nay, các thành viên của Câu lạc bộ Quan họ Lâm Viên - Đà Lạt đều đặn mở lớp truyền dạy miễn phí cho bất kỳ ai yêu thích loại hình nghệ thuật truyền thống được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2009.

Đứng lớp là liền anh Lê Tiến Văn và liền chị Đỗ Thị Thu Hương, những người con quê hương Bắc Ninh đang sinh sống tại Đà Lạt. Họ không xem mình là thầy cô mà chỉ là những người đi trước, mong muốn chia sẻ điều mình biết. Sau nhiều năm gắn bó với quan họ, tham gia các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ và tự tìm hiểu thêm các làn điệu cổ, họ dành phần lớn thời gian để hướng dẫn học viên từ những kiến thức cơ bản nhất. Với nhiều người mới bắt đầu, việc hát đúng nhịp, đúng làn điệu đã là một thử thách. Thế nhưng bằng sự kiên nhẫn và tận tâm, các liền anh, liền chị vẫn cầm tay chỉ việc từng câu, từng chữ.

Quan họ vốn không chỉ là chuyện ca hát. Đó còn là nét văn hóa ứng xử, là câu chuyện về tình người, tình làng nghĩa xóm được gửi gắm trong từng lời ca. Vì vậy, ngoài việc học các kỹ thuật thanh nhạc, học viên còn được tìm hiểu về phong tục quan họ, cách mặc trang phục truyền thống, cách têm trầu hay những quy tắc giao tiếp đặc trưng của người quan họ xưa. 

Điều khiến lớp học trở nên đặc biệt chính là sự đa dạng của học viên. Có người mang gốc gác miền Bắc nên tìm đến lớp như một cách tìm lại ký ức quê hương. Có người chưa từng tiếp xúc với quan họ nhưng sau vài lần nghe trên truyền hình đã nảy sinh tình yêu với những câu hát mượt mà. Phần lớn học viên đều đã ở tuổi trung niên hoặc nghỉ hưu, nhưng sự háo hức mỗi khi đến lớp không khác gì những học sinh lần đầu được học điều mới.

Nhiều người thừa nhận ban đầu họ nghĩ quan họ là loại hình nghệ thuật khó tiếp cận. Thế nhưng càng học lại càng bị cuốn hút bởi sự tinh tế trong từng làn điệu. Từ chỗ chỉ biết lắng nghe, họ dần có thể cất lên những câu hát hoàn chỉnh, hiểu được ý nghĩa của từng lời ca và cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của di sản.

Để việc học không dừng lại trên lớp, các học viên còn được tham gia các chương trình giao lưu và biểu diễn cùng câu lạc bộ. Những sân khấu cộng đồng tuy không lớn nhưng đủ để giúp họ tự tin hơn, đồng thời đưa dân ca quan họ đến gần hơn với người dân phố núi. Nhiều học viên từ chỗ chỉ tham gia cho vui nay đã trở thành những liền anh, liền chị thực thụ, thường xuyên góp mặt trong các hoạt động văn nghệ địa phương.

Sự hiện diện của lớp học miễn phí này cho thấy sức sống bền bỉ của dân ca quan họ. Một di sản chỉ thật sự tồn tại khi có người yêu, người học và người tiếp tục truyền lại cho thế hệ sau. Giữa Đà Lạt mộng mơ, những câu hát quan họ vẫn ngày ngày vang lên, như một minh chứng rằng giá trị văn hóa truyền thống luôn có thể tìm được chỗ đứng nếu được nuôi dưỡng bằng tình yêu và sự tâm huyết của cộng đồng.

Từ những buổi học giản dị ấy, những "hạt giống" gìn giữ di sản đang được gieo xuống. Và biết đâu, chính họ sẽ là những người tiếp tục kể câu chuyện quan họ cho nhiều thế hệ sau này.

Hà An (Tổng hợp)